दिनांक १२ सप्टेंबरला मला आणि बार्शीचे प्रसिद्ध सर्जन डॉ.राहुल मांजरे यांना बार्शीत पुरस्कार होता त्यासाठी म्हणून मी पांगरीहून आधी डॉक्टरच्या गाडेगांव रोडवरील साईसंजीवनी मल्टी स्पेशालिटी हॉस्पिटलमधे पोहोचलो. कार्यक्रमाला जरा उशीर असल्याने ओ.पी.डी बघत बघत आमच्या गप्पा सुरू होत्या. इतक्यात मला एक आठवण झाली. माझ्या जांघेतील वरचा भाग बऱ्याच महिन्यांपासून फुगीर वाटत होता, मला वाटायचे ढेरी असल्याने त्याचे फॅट असेल ते. पण गेल्या काही महिन्यात मी माझे वजन कमी केले आणि मग ते अधिक ठळक दिसू लागले. त्याचा मला कसला त्रासही वाटत नव्हता. मग त्यादिवशी सहज डॉक्टरला म्हणालो “डॉक्टर एकदा तुमच्या डोळ्याखालून घाला” दुसऱ्याच मिनिटात डॉक्टर म्हणले झोपा टेबलवर, सर्रकन चड्डी खाली केली अन म्हणाले खोखा, मी दोनदा खोकलो आणि लगेच डॉक्टर म्हणाले “सर, तुम्हाला हर्निया आहे, आणि दोन्ही बाजूला आहे” हे ऐकून मी जरा घाबरलोच कारण हर्नियाबद्दल एवढी काय मला माहिती नव्हती. मग मांजरे डॉक्टर मला रिलॅक्स करत म्हणाले “सर, घाबरू नका, मागे कधी काही वजन वगैरे उचलण्याने कमकुवत स्नायूचा पडदा फाटून आतड्याचा काही भाग असा खाली येतो म्हणून तिथे फुगीरपणा दिसतो. तुम्हाला जेव्हा १५-२० दिवस निवांत वेळ असेल तेव्हाच ऑपरेट करू. छोटे ऑपरेशन असते ठीक होईल, त्याआधी सोनोग्राफी करून घ्या.” त्यानंतर पुरस्कार वितरण सोहळ्यातील कार्यक्रमातही ती गोष्ट माझ्या डोक्यात घोळत राहिली.
पुढे काही दिवसांनी मग माझे मित्र बार्शीचे निष्णात रेडिओलॉजिस्ट डॉ.मनोज जाधव यांच्याकडे सोनोग्राफी केल्यानंतर त्यांनी अचूक निदान करून सांगितले की दोन्ही बाजूला इंग्विनल हर्निया आहे. आता ऑपरेशन कधी करायचे प्रश्न पडला कारण ऑपरेशन नंतर मला किमान २० दिवस आराम हवा होता. कॉलेज सुरू होते मधूनच मेडिकल रजा टाकून करणेही योग्य वाटले नाही. तसेच ऑक्टोबर महिन्यात दिल्लीला अटल भूषण पुरस्कार घेण्यासाठीही जायचे होते म्हणून मग दिवाळीच्या सुट्ट्यात ऑपरेशनचा निर्णय घेतला. काहीजणांनी पुणे मुंबईला लेप्रोस्कोपिचा पर्याय सुचवला पण मांजरे डॉक्टर म्हणाले यावर ओपन सर्जरीच प्रभावी ठरेल. मला माझे शरीर अजून किमान ५० वर्ष तरी लोकव्याख्यानाच्या सेवेत कार्यरत ठेवायचे आहे म्हणून त्याच्या भल्यासाठी जे काही करावे लागेल ती करायची मी तयारी ठेवली. आत्ता मला त्याचा त्रास नसला तरी भविष्यात होईल म्हणून मग दिवाळीच्या सुट्ट्यात ऑपरेशन करण्याचा निर्णय घेतला.
दिनांक १ नोव्हेंबरला सकाळी साईसंजीवनी हॉस्पिटलमधे ॲडमिट झालो. एक्स रे, रक्त तपासण्या झाल्या अन ओटी साठी मला तयार करण्यात आले. आजवर जन्मापासून माझ्या शरीराला एकदाही सलाईन लागले नव्हते अन आज थेट शस्त्रक्रिया होणार होती. मी मनाने खंबीर होतो पण ऑपरेशन नाजूक जागेवर असल्याने मनात किंतू परंतु होते जे मांजरे डॉक्टरनी काढून टाकले. साई संजीवनीच्या सुसज्ज अशा ओटीमधे मी माझ्या ओटी पोटावरची शस्त्रक्रिया करण्यासाठी पाऊल टाकले. आत गेल्या गेल्या भूलतज्ज्ञाचा चेहरा जरा ओळखीचा वाटला लगेच ते जवळ येवून म्हणाले “सर, ओळखलं का?” मी ओळखून म्हणालो “अरे, नयन्या तू हितं कसा” तो म्हणाला “इथेपण सेवा देतो सर. आज गुरूची सेवा करण्याचा योग आलाय.” नयन आमच्या उक्कडगांव कॉलेजचा विद्यार्थी त्याला पाहून माझा आत्मविश्वास आणखीन वाढला. त्यात डॉ.राहुल मांजरे यांनी ओपीडी मधे एकदम फ्रेश माहोल ठेवला. डॉ.नयन बरबडे यांनी कंबरेत भुलीचे इंजेक्शन दिले अन काही सेकंदात पाय जड झाले, मांजरे डॉक्टरांनी शस्त्र उचलली आणि हर्नियासोबत युद्ध सुरू झाले. मस्त जुनी गाणे लावून, गुणगुणत डॉक्टर ऑपरेशन करत होते. काय काय करतात ते सांगत होते. मी मात्र भुलीमुळे जणू आभाळात इंद्रदरबारात बसून हे सगळे पाहतोय अशीच फीलिंग येत होती. त्यादरम्यान मी काय काय बरळलो असेल हे डॉक्टरलाच ठावूक. माझे शरीर आतून बघणारा हा पहिलाच डॉक्टर. प्रचंड हुशार, निष्णात आणि अनुभवी. अगदी डोळे मिटून निर्धास्त त्याच्या हातात आपले शरीर सोपवावे असा. जनरली तासाभरात ऑपरेशन होत असते पण डॉक्टरनी तब्बल दोन तास ऑपरेशन केले. सोबतीला रूपेश, राकेश आणि नयन होतेच. हर्निया दोन्ही बाजूला असल्याने आणि त्या जागेवर फॅट जास्त असल्याने थोडा वेळ लागला. उसवलेलं शरीर व्यवस्थित शिवून झाल्यावर त्यांनी मला फोटो काढून दाखवला आणि म्हणाले डन.
ऑपरेशन करत असताना जेव्हा डॉक्टरनी मला सांगितले “सर, खूप दिवसापासून तुम्हाला हर्निया होता” तेव्हा माझ्या जवळ येवून डॉ.नयन म्हणाला की “व्याख्यान करताना तुमचा बोलण्याचा आवेश मला माहित आहे. बेंबीच्या देठापासून पोटतिडकीने तुम्ही विचार मांडता पण तसे बोलताना त्याचा प्रेशर आतड्यांवरही पडू शकतो म्हणून हर्निया वाढत गेला असावा, तुम्ही लक्ष दिले नाही.” त्याने निदर्शनास आणून दिलेली ही गोष्ट मला पटली. गेल्या पंधरा वर्षांपासून मी प्रबोधन क्षेत्रात काम करतोय. वाड्या वस्त्यांवर, खेडो पाडी जावून लोकजागरण करतोय. सगळीकडेच चांगल्या माईक सिस्टीम असतील असे नाही. त्यातच माझे सर्वाधिक कार्यक्रम खुल्या मैदानात आयोजित होत असल्याने सभागृहाच्या तुलनेत तिथे बोलण्यासाठी जास्त शक्ती पणाला लावावी लागते. बोलण्यातला आवेश हाच माझ्या वक्तृत्वाचा दागिनाही आहे. कधी कधी बोलून झाल्यावर खाली बसताना त्याजागी थोडेसे अवघडल्यागत व्हायचे पण ते फार मायनार होते म्हणून लक्ष नाही दिले. काम कोणतेही असू द्या, त्यासाठी आपला देह खर्ची घालावा लागतो. मला उद्भवलेला हा हर्निया कदाचित व्याख्यानांचीच देण होती. शेवटी ओटीमधून बाहेर काढून राकेशने मला सहा नंबरच्या स्पेशल रूममधे शिफ्ट केले.
जस जशी भूल उतरत गेली तशा वेदना वाढत गेल्या. एक स्त्री तिच्या प्रसूतीदरम्यान किती वेदना सहन करू शकते याची जाणीव झाली. गमतीने मी विराला म्हणलो सुद्धा “हे बघ माझं सिझर झालंय” पुढे दोन दिवस मी झोपूनच राहिलो. तिसऱ्या दिवशी मग थोडा उभारण्याचा प्रयत्न केला. चालताना एक एक पाऊल टाकण्यासाठी सुद्धा संघर्ष करावा लागला. आजारपणात कुटुंबियांचे तीव्र प्रेम अनुभवायला मिळते. जेव्हा आपल्या शरीराला काही होते किंवा आपण आजारी पडतो तेव्हा फक्त स्वतः डॉक्टरच नाही तर घरातले सगळे कुटुंबीयही डॉक्टरची भूमिका पार पाडत असतात. आई आणि बायको म्हणजे तर देवाने तुमची काळजी घेण्यासाठी दिलेले वरदान आहेत हे समजते. माझी शुश्रूषा करताना आई आणि विराने खूप काळजी घेतली. ऑपरेशन नंतरही डॉ.राहुल मांजरे रोज सकाळ संध्याकाळी राउंडला येऊन आपुलकीने विचारपूस करून जायचे. साईसंजीवनी या हॉस्पिटलमधे खरंच हा माणूस रुग्णांना विज्ञानरूपी संजीवनी देवून जीवदान देतोय यावर विश्वास बसला.
बार्शी सारख्या शहरात खूप मोठे धाडस करून माझे प्रिय मित्र डॉ.राहुल मांजरे-पाटलांनी अगदी पुण्या मुंबईच्या तोडीचे सुसज्ज असे मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटल उभारले आहे. ते स्वतः मोठे सर्जन असूनही डॉक्टर म्हणून थोडाही मोठेपणा किंवा आविर्भाव नाही, प्रचंड डाऊन टू अर्थ पर्सनॅलिटी. मला बेडवर टाकल्यावर ते व्हिजीटला आले तेव्हा हाताखाली शंभर दीडशे स्टाफ असणारा माणूस स्वतःच बेडचा हँडल फिरवत तो बेड टेकून बसण्यासाठी वरती कसा करायचा हे दाखवत होते. माझ्यासारख्या लेखकाच्या नजरेतून हे सुटले नाही. गोर गरीब रुग्णही आपल्या दारातून परत गेला नाही पाहिजे म्हणून शासनाच्या अनेक योजनांच्या माध्यमातून ते रुग्णांवर मोफत उपचारही करतात. हॉस्पिटलची स्वच्छता, थ्री स्टार हॉटेलसारख्या रुम, CEO परेश मनलोर, राकेश बाबर यांसह सगळा पॅरामेडिकल स्टाफ व त्यांची रुग्णांसोबतची वर्तणूक फॅमिलीवाला फिल देणारी होती. डिस्चार्ज देताना डॉक्टर म्हणले की “सर, मी इथेच हॉस्पिटलच्या वरती राहायला आलोय. सकाळी नाष्टा करायला या”. त्यांच्या हॉस्पिटलसह घराचाही पाहुणचार घेवून आम्ही पांगरीकडे प्रयाण केले. मित्र, आप्तेष्ठ, हितचिंतक आणि नातेवाईकांची हॉस्पिटलमधे वर्दळ वाढू नये म्हणून जास्त कुणाला सांगितले नव्हते. आता आज डिस्चार्ज आहे म्हणून मग कृतज्ञ भावनेतून हा अनुभव शेअर करतोय. तुम्हा सर्वांचे प्रेम, आशीर्वाद आणि पाठबळाच्या जोरावर लवकरच तंदुरुस्त होवून पुन्हा शब्दांच्या सेवेत रुजू होईल.
विशाल गरड.
लोकव्याख्यानकार.
