विरा वाढदिवस अभिष्ठचिंतन

तू माझ्या लेखणीतली शाई आहेस,

तू रंग पेटीतला रंग आहेस,

तू वक्तृत्वातला उच्चार आहेस,

तू कवितेतले शब्द आहेस,

तू गाण्यातला स्वर आहेस

तू कॅमेऱ्याची बॅटरी आहेस,

तू लेकरांची माय आहेस,

तू पोटातला घास आहेस,

तू जगण्याचा श्वास आहेस,

तू जेवणातले मिठ आहेस, भाजीतले तिखट आहेस, पोळीतला गुळ आहेस आणि संसारातला जीव आहेस. 

या असंख्य कला देहात सांभाळणाऱ्या एका विशाल वादळाला सांभाळणारी तू बायकोच्या रूपातली जणू आईच आहेस. वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा बायको ! 

विशाल गरड

१८ सप्टेंबर २०२३, पांगरी

बलिदान नको, जीवदान द्या

कधी जर माझं एक वेळेचं जेवण चुकलं तरी माझी आई कासावीस होते, रोजच्या जेवणाला थोडा उशीर केला तरी बायको ओरडते.  विचार करा आज जरांगे पाटील तब्बल १५ दिवस उपाशी आहेत. त्यांची आई, बायको आणि लेकरांच्या मनाची काय अवस्था असेल. आज त्यांची तब्ब्येत खालावल्याची बातमी समजली आणि डोळे आपसूक पाणावले. एवढी दुर्दम्य ईच्छाशक्ती, धैर्य, सहनशीलता, निश्चय, त्याग सोपी गोष्ट नाही. गेली पंधरा दिवस पाटील उपाशी आहेत पण उभ्या महाराष्ट्रातल्या प्रत्येक मराठ्याच्या पोटाला अन्न गोड लागेना गेलंय.  

पाटील, तुमच्या रूपाने मराठा समजाला एक सर्वसामान्य लोकांमधला निस्वार्थी लढवैया नेता मिळालाय. आरक्षण मिळेल तेव्हा मिळेल. असेही थांबलोच होतो अजून थोडे थांबू पण `तुमच्या बलिदानापेक्षा समाजाच्या हितासाठी, लढाईसाठी तुम्ही जिवंत असणं जास्त गरजेचे वाटतेय.’ पाटील, तुम्ही सिस्टिमच्या आत या किंवा बाहेरून लढा पण समाजाला जितकं आरक्षण गरजेचं आहे तेवढेच तुम्हीही गरजेचे आहात हे ही ध्यानात ठेवा. तुमचा जीव आता फक्त तुमचा नाही राहिला तो सकल मराठ्यांचा झालाय. तुमची ही ढासळलेली प्रकृती पाहून प्रत्येक सच्चा मराठ्याची हीच भावना असेल याची खात्री आहे. 

विशाल गरड

१२ सप्टेंबर २०२३, पांगरी

जातींचा इतिहास आणि वास्तव

आपल्या राज्यात अ,ब,क,ड नावाच्या जाती आहेत. ज्यातील अ जातीच्या पूर्वजांकडे भरपूर जमीन होती, मोठ मोठे वाडे होते, कुटुंब सधन होती. अ जातीच्या घरी आणि शेतात क, ड जातीचे लोक कामाला असायचे. 

ब जातीच्या लोकांकडे कौशल्य होते पण स्वतःची जमीन नसल्याने शेतातली किंवा इतर उद्योग व्यवसाय करून उदरनिर्वाह करायचे.

क आणि ड जातीचे लोक उदरनिर्वाहासाठी पूर्णपणे अ आणि ब जातीवर अवलंबून असायचे. त्यांना स्वतःची जमीन नव्हती, राहायला पक्की घरे नव्हती. खूप कष्ट करून देखील मोबदल्यात फक्त शिळ्या भाकरी किंवा कालवण मिळायचे. 

अ जातीतील काहींनी ब, क आणि ड जातीतील लोकांना स्वातंत्र्यपूर्व काळात आणि स्वातंत्र्यानंतरही काही काळ अमानुष वागणूक दिल्याने ब, क, ड जातीतील लोकांना अ जातीबद्दल अन्यायाची भावना आहे. 

देश स्वतंत्र झाला, ब, क, ड जातींना आरक्षण मिळाले. त्यामुळे शिक्षण मिळाले, नोकऱ्या मिळाल्या आणि समानता आणण्याचे क्रांतिकारक पाऊल पडले. 

काही वर्ष सरली,

मग

अ जातीच्या लोकांकडील जमिनींचे विभाजन होवून होवून आता बहुतांशी लोक अल्पभूधारक झाले. नापिकी, दुष्काळ, शेतमालाचा कवडीमोल भाव त्यामुळे सर्वाधिक आत्महत्या अ जातीतील शेतकऱ्यांच्या झाल्या. त्यांच्या मुलांनाही मग नोकरी हाच उत्तम पर्याय वाटू लागला. 

आता काही ब, क किंवा ड जातीच्या लोकांकडे अ जातीचे लोक कामाला असतात. काही अ जातीच्या लोकांकडे अजूनही ब, क, ड जातीचे लोक काम करतात. 

अलीकडील काळात ब, क, ड जातीतील काही लोक सधन, जमीनदार झालेत. तर काही लोक अजूनही भूमिहीन आणि दारिद्र्यरेषेखाली आहेत. अ जातीचे काही लोक शेकडो, हजारो एकर जमिनीचे मालक झालेत तर बहुतांशी लोक भूमिहीन होवून शेतमजुरी करीत आहेत.

ब, क, ड जातीतील काही कुटुंब आता श्रीमंत झाली आहेत तरी त्यांच्या मुलांना शिक्षणासाठी स्कॉलरशिप मिळते, अ जातीतील काही कुटुंब दारिद्र्य रेषेखाली आली आहेत पण त्यांना स्कॉलरशिप मिळत नाही.

आता शासकीय नोकऱ्यांची जाहिरात निघते, परीक्षा होते, निकाल लागतो.

ब, क, ड जातीतील आर्थिकदृष्ट्या सधन असलेल्या काही उमेदवारांना कमी मार्क पडले तरी आरक्षणातून नोकरी मिळते. अ जातीतील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असलेल्या काही उमेदवारांना जास्त मार्क पडूनही फक्त आरक्षण नसल्यामुळे नोकरी मिळत नाही. मग अशा उमेदवारांच्या मनात अन्यायाची भावना निर्माण होते. 

अ आणि ब जातींची लोकसंख्या क आणि ड च्या तुलनेत जास्त असल्याने वर्षानुवर्ष अ जातीचे राजकारणावर वर्चस्व आहे. ब, क, ड जातींना आरक्षण देण्यासाठी अ जातीचेही योगदान आहे. 

ब, क, ड जातींचे सामाजिक दृष्ट्या मागसलेपण सिद्ध झाल्याने त्यांना आरक्षण आहे तर अ जात सामाजिक आणि राजकीय दृष्ट्या प्रगत असल्याने त्यांना आरक्षण नाही. 

गेल्या सत्तर वर्षांत खूप गोष्टी बदलल्या आहेत.

नोकरी, उद्योग, शेती आणि व्यवसायाच्या माध्यमातून  अ, ब, क, ड या जातीतील उच्चभ्रू लोकांची श्रीमंत नावाची एक जात तयार झाली आहे आणि त्याच सर्व जातीतील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बलांची गरीब नावाची एक जात तयार झाली आहे. आरक्षणाची खरी गरज आता अ, ब, क, ड मधील सर्वच गरिबांना आहे.

विशाल गरड

७ सप्टेंबर २०२३, पांगरी