काय झाडी, काय डोंगार, काय हाटील

बोलताना भाषेचा बाज किती महत्वाचा आसतोय हे शहाजीबापूंच्या ऑडिओ रेकॉर्डिंग वरून समजलं आसलंच. मुळात झाडी, डोंगर, हॉटेल हे शब्द काय कुणाला नवं न्हाईत पण ते ज्या टोन मध्ये बोलले गेले त्येज्यामुळं त्ये व्हायरल झाल्यात. लोकासनी काय वाटल म्हणून आईनं शिकीवलेल्या आपल्या गावाकडच्या मातृभाषेची आज्याबत लाज न बाळगता बोलणारी माणसं आपल्याला आवडत्यात. म्या सुदा आजपस्तोर हजारो व्याख्यानं दिली, सहा पुस्तकं लिव्हली पण बोलताना आन् लिव्हताना माझ्या गावरान मराठीचा बाज न्हाई सोडला. आरं लका त्ये आपुन न्हाय मग कुणी जपायचं ?

आमदार शहाजी बापूंची समदिच भाषणं आशी इरसाल रांगड्या भाषेतली आस्त्यात. आमच्या जिल्ह्यातलं आमदार आसल्यामुळं आम्हाला ते आदीपसुनच माहीत हाय पण त्या गुवाहाटीतल्या एका क्लिपमुळं आमचं सांगोल्याचं बापू महाराष्ट्रातल्या घरा घरात पोहोचलं की राव. बापूंनी आजून दोन टर्म जरी हाणल्या असत्या तरी अख्या महाराष्ट्रानं त्येंला वळकलं नसतं कारण आजबी कितीतरी मंत्री सुद्धा आपल्याला ठाऊक नसत्यात पण 'कला' ही गोष्टच आशी हाय की जी तुम्हाला लांबपस्तोर पोहचिवती. महाराष्ट्रात आजूनबी अशे लै आमदार, खासदार, मंत्री हायतं जे त्यांच्या बोलण्याच्या खास शैलीमुळं प्रसिद्ध हैत. पुढल्या खेपंला बापू आमदार आस्त्याल का नस्त्याल हे सांगोलाकरंच ठरवतील पण झाडी, डोंगार आन् हाटील मातर बापूंसोबत कायम राहतील हे नक्की.

बापू क्लिपमदी जे बोललं त्येजं ना समर्थन, ना निषेध पण ट्रेंड सोबत वाहता वाहता ते ज्या स्टाईलमधी बोललं त्येजं मातर कौतुक व्हावं म्हणून एव्हडा लेखप्रपंच केलाय. शेवटी कुणाचंबी बोलणं म्हंजी शब्दांची जुळवा जुळव आसती पण त्ये शब्द उच्चारण्याचा बाज ज्यजा त्येजा येगळा असतोय त्यो तेव्हढा जपता आला की बोलायचं आज्याबात भ्याव वाटत न्हाई. बाकी आपली भाषा आन् तिचा बाज पिढ्यान पिढ्या चालत आलाय त्येला तसंच वाहू द्या. मऱ्हाटी भाषेचा अभिमान तर समद्यांनीच बाळगावा पण त्येज्या सोबत आपापल्या भागातला भाषा बोलतानाचा बाज सुद्धा जपावा म्हंजी आयुष्य कसं एकदम ओक्केमध्ये जगता येतंय.

विशाल गरड

२७ जून २०२२

आक्रोश

आता पहिल्यासारखं फारसं लिहू वाटत नाय, आन् फक्त टि.आर.पी साठी लिहिणं माझ्या बुद्धीला पटत नाय तरीबी सध्याचं वातावरणंच झालंय इतकं गढूळ की निवळी फिरीवल्याशिवायबी दम निघत नाय म्हणून हा काव्यप्रपंच. नेते मंडळींच्या उधो उधोतून मिळालाच थोडा येळ तर हेबी नक्की वाचा दोस्तहो शेवटी बाप आणि मातीच जास्त महत्वाची ओ.

सरडे गुरुजी

आज सरडे गुरुजींचा त्र्यांनव्वा वाढदिवस. त्यानिमित्ताने त्यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांना शुभेच्छा देऊन त्यांचे आशीर्वाद घेतले. सरडे गुरुजींनीच मला बाराखडी शिकवली आहे. इयत्ता पहिली दुसरीला ते मला शिकवायला होते. त्यांचे संस्कृत भाषेचे ज्ञान अगाध आहे. सहज जरी गप्पा मारत बसलो तरी आजची पिढी संस्कृत साहित्यापासून वंचित राहिल्याची ते खंत व्यक्त करतात. वयाची ब्यान्नव वर्ष पूर्ण होऊनही गुरुजींची नजर चांगली आहे, दात बळकट आहेत आणि गुडघे सुस्थितीत आहेत. वेदांचा आणि उपनिषधांचा दांडगा अभ्यास असल्याने ते त्यांच्या निरोगी शरीरयष्टीचे श्रेय योग आणि प्राणायामला देतात. गुरुजी याही वयात रोज तीन तास योगासने करतात हे विशेष.

आज गप्पा मारता मारता गुरुजींनी आमच्या पांगरी गावच्या नद्या, मंदिरे आणि मठांच्या इतिहासाबद्दल अनेक नवीन गोष्टी सांगीतल्या. अशा जुन्या जाणत्या माणुसरूपी पुस्तकांना वाचले की शेकडो वर्षांच्या इतिहासाची जणू अवघ्या तासाभरात उजळणीच होते. माझे आजोबा बापू सुद्धा अशाच जुन्या गोष्टी सांगून मला समृद्ध करीत होते. इतिहासाचे ज्ञान असेच एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे प्रवाही होत राहायला हवे त्यासाठी नव्या पिढीनेही या बुजुर्ग विद्यापीठांजवळ काही वेळ घालवायला हवा. आजच्या टच स्क्रिनच्या युगात ज्यांच्या पायांना डोक्याने स्पर्श करता यावा अशी सरडे गुरुजींसारखी माणसं माझ्याजवळ असणे हे माझे भाग्य. प्रिय गुरुजी आपण शतायुषी व्हा !

विशाल गरड

१५ एप्रिल २०२२

साऊचा दुसरा वाढदिवस

आज साऊचा दुसरा वाढदिवस. मातृभाषेचे सॉफ्टवेअर तिच्या मेंदूत व्यवस्थित इन्स्टॉल झाल्यामुळे गप्पा मारायला घरात अजून एक हक्काचं माणूस तयार झालंय. पहिल्या वाढदिवसाला तिच्या रांगण्याचे, बसण्याचे आणि भिंतीला धरून चालण्याचे सुद्धा कौतुक वाटायचे आणि आज तिच्या दुसऱ्या वाढदिसाला तिच्या हसण्याचे, पळण्याचे, उडया मारण्याचे, बोलण्याचे कौतुक वाटतंय. आपल्याच रक्तातून तयार झालेल्या रक्तात जेव्हा आपले गुण दिसायला लागतात तेव्हा निसर्गाने बनवलेल्या या आरशाचे आश्चर्य वाटायला लागते. जगातल्या सगळ्या बापांचा थकवा, राग, दुःख कमी करण्याची क्षमता त्यांच्या मुलीत असते.

तिच्या फक्त एका नजरेत, स्मित हास्यात आणि हाकेत प्रचंड ऊर्जा असते. बाहेरून कितीही थकून आलो आणि ती पळत येऊन बिलगली की सगळा थकवा पळून जातो. राग कसलाही असू द्या, कुणावरही असुद्या फक्त तिने एकदा आपल्याकडे पाहून स्मित केले की तो शांत होतो. आपण कोणत्याही कामात कितीही व्यस्त असोत तिने 'बाबाऽऽऽ' अशी हाक मारली की नजर तिलाच शोधत धावते. लेकराला जन्म दिला की आपण बाप बनतो पण लेकरू जसं जसं मोठं होत राहतं तसच आपल्यातला बापही मोठा होत जातो म्हणूनच साऊसोबत माझ्यातल्या बापाचा आणि विरा मधल्या आईचाही आज दुसरा वाढदिवस आहे.

प्रिय साऊ तुला वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक हार्दिक शुभेच्छा. आमच्यातल्या आई बाबाला तू तुझ्या जगण्यातून, वागण्यातून असंच समृद्ध करीत राहा. 

विशाल गरड

५ एप्रिल २०२२

सायकल मार्ट

उन्हाळ्याचं दिवस व्हतं. आम्ही दवाखान्यातल्या वडाखाली खेळत व्हताव. एवढ्यात धनगरवाडीचं सुरेश मामा आमच्या घराकडं जाताना दिसलं म्हणून म्या लगीच घराकडं धुम ठुकली. चहा पाणी करून मामा घरा बाहीर पडताच त्येज्या म्हागं मीबी बाहीर आलो, लंय वाडुळ म्हागं फिरल्यावर गावाकडं जाताना सुरेश मामानं माज्या हातावर एक रुपायाचा मोठ्ठा ठोकळा टिकीवला. रुपाया हातात पडताच म्या पळतच अंबिका सायकल मार्टकडं निघालो. तिकडं जाता जाताच वडाखाली खेळत बसल्याल्या राहुल्या, सच्या, ईनुद्या, म्हाद्या, शऱ्या ह्येन्ला वरडून सांगितलं की "म्या बारकी सायकल भाड्यानं आणायला चाललोय" तीबी मग वाट बघत बसली.

तिकडं सायकलच्या दुकानात बाळासाहेब हातात रजिस्टर घिऊन बसलं व्हतं. तिथं जाऊस्तोर कुणी दुसऱ्यानं सायकल न्हिऊनी म्हणून पळतच दुकान गाठलं. लांबूनच बारकी सायकल बघून मला जाम आनंद झाला. ल्हाकत ल्हाकत पहिलं सायकल हातात घितली. बाळासाहेबांनी लगीच रजिस्टर उघडलं आन् घड्याळाकडं बघत रजिस्टरमदी विशाल गरड १२:१० लिहिलं. म्या बी घड्याळाकडं नजर टाकली आन् लगीच सायकलचा पायेंडेल मारलान दुसऱ्याच मिनटात वडाखाली पोचलो. तिथं गेल्या गेल्या पोरं सायकलची चक्कर मागायली पण म्या तेन्ला म्हणलं "थांबाय लका, मला तरी खिळू दया आधी" पोरांना तिथंच सुडून म्या तालमीपसून थेट दऱ्याबुवा पर्यंत जाऊन आलो. तिकडून आलो की दिवीच्या चौकातून एक चक्कर आणली मग गोडसे गल्लीतुन ईशीत आन् ईशीतुन पुन्हा वडाखाली आलो. आल्यावर राहुल्या मला म्हणला "ईसल्या, चल निळोबाला जाऊन यिऊ" पण लंय येळ लागलं म्हणून मी त्येला नकु म्हणलो.

दवाखान्यातल्या वडाखालीच राहुल्या, ईनुद्या आन् सच्याला सायकलची एक एक चक्कर दिली. लंय येळ झाल्यासारखं वाटलं त्येज्यामुळं पुन्हा अंबिका सायकल मार्ट मधल्या घड्याळात येळ बघायला गेलो. तास संपून जाईल हेज्या भेनं भेनं दून तीन चक्रा तर दुकानाकडंच झाल्या. आखीर बाळासाहेब म्हणलं "आजून पाच मिनिटं राहिल्यात, लांब जाऊ नकु न्हायतर दोन तासाचं पैशे द्यावं लागत्याल" हे ऐकून म्या शेवटची चक्कर मारायची म्हणून पुन्हा तालमीपशी जाऊन आलो. सायकल जमा करताना बाळासाहेबानं दुनी टायरची हवा हातानं दाबून चेक किली. म्या खिशातला ईकुलता येक रूपाया बाळासाहेबाच्या हातावर टिकीवला आन् त्येंनीबी पटमन रजिस्टरमदी माज्या नावापुढं १:१० लिहून जमेचा शेरा मारला. 

एक रूपायात एक तास सायकल खिळून माझं मन भरलं नव्हतं. आता पुन्हा कवातरी दोन रुपये साचलं की दोन तास सायकल खेळायची आसं ठरवून झपझप पावलं टाकून म्या घर गाठलं. दसऱ्याला आणि पाडव्याला अंबिका सायकल मार्टमदी येणाऱ्या नवीन सायकली बघून लंय भारी वाटायचं. पुढं निळूभाऊनं श्री गणेश सायकल मार्ट टाकलं आन् त्येज्या दुकानातल्या बारक्या सायकली फुकट चक्कर मारायला मिळायल्या. भऊच्या बँकीजवळच्या टपरीवर तास दोन तास बसलं की थर्माकॉलच्या डबड्यातली एक स्नेहल पेप्सी आन् सायकलची चक्कर हमखास मिळायची. गावात कुणी नवीन सायकल मार्टचं दुकान टाकलं की आमाला लंय अप्रूप वाटायचं. 

माझ्या बारक्यापणी रूपाया दोन रूपायात आभाळाएवढा आनंद दिल्याली आमच्या पांगरीतली अंबिका सायकल मार्ट, श्री गणेश सायकल मार्ट, दिपक सायकल मार्ट, जय भवानी सायकल मार्ट, वसीम सायकल मार्ट, मुन्ना सायकल मार्ट ही समदी दुकानं आज फकस्त आठवण म्हणून राहिल्याती. आज मी माझ्या दारात उभा आसलेल्या फोर्डमदी बसून शंभर किलोमीटर जरी फिरून आलो तरी एक रूपाया तासानं सायकल घिऊन मारलेल्या चक्करांची सर त्याला येणार न्हाई. हल्ली समद्या लेकरांच्या वाढदिसालाच त्येंचे मायबाप भारी भारी सायकली आणत्यात त्येज्यामुळं म्या वरी ल्हिवलेला ह्यो अनुभव आता तेंच्या वाट्याला कधीच येणार न्हाय पण त्येंला आपल्या येळच्या आनंदाची कथाबी ठाऊक आसावी म्हणून ही ईस पंचवीस वर्षाम्हागटल्या डोसक्यातलं शबुद मोबाईलवर टायपिलं. लेख आवडला तर द्या लेकरासनी वाचायला. गावरान भाषेत ल्हिवल्यामुळं तेंन्ला थोडा आवघड जाईन वाचायला पण काय करणार आईची भाषाबी जित्ती ठिवावीच लागल की म्हणुनशान ह्यो आट्टास.

विशाल गरड

२८ मार्च २०२२

बरमगावचा बालाजी

हा आहे उस्मानाबाद तालुक्यातील बरमगाव बुद्रुक या गावचा युवक बालाजी ढवळे. पर्वा त्याच्या गावच्या इतिहासातले पहिलेच व्याख्यान मी पार पाडले. गोष्ट सहा सात वर्षा पूर्वीची आहे. बालाजी हा शिक्षणनिमित्त सोलापूर जिल्हा वसतिगृहात राहत होता. तिथेच रहाणारा बालाजीचा मित्र व आत्ताच्या प्रार्थना बालग्रामचा संस्थापक युवा समाजसेवक प्रसाद मोहिते याने वसतिगृहात माझे व्याख्यान आयोजित केले होते. वसतिगृहातील विद्यार्थ्यांनी सभागृह तुडूंब भरून गेले होते त्याच गर्दीत बसून माझे व्याख्यान ऐकलेल्या बालाजीने तेव्हाच  ठरवले होते की सरांना आपल्या गावाकडे व्याख्यानासाठी न्यायचे. पुढे शिक्षण पूर्ण झाल्यावर तो नोकरीच्या निमित्ताने पुण्याला गेला, तिथेच संसार थाटला पण तरीही गावाची ओढ होतीच.

काही दिवसांपूर्वी इकडे गावात जेव्हा सार्वजनिक शिवजयंती उत्सव समितीची बैठक झाली तेव्हा त्याने व्याख्यानासाठी माझ्या नावाची शिफारस केली. याआधी गावात कधीच व्याख्यानाचा कार्यक्रम झाला नसल्याने गावकऱ्यांनाही व्याख्यानाचा फारसा अनुभव नव्हता. वक्त्याची तारीख मिळेल का ? कार्यक्रमाला लोक जमतील का ? वक्ता चांगला बोलेल का ? नियोजन होईल का ? हे सारे प्रश्न त्यांना पडले पण बालाजी म्हणाला माझ्या गॅरंटी वर तुम्ही सरांना बोलवा. आपल्या गावाला ज्या विचारांची खरी गरज आहे ते विचार सर खूप प्रभावी मांडतील यावर माझा विश्वास आहे. बालाजीच्या विचारांना समितीच्या सर्व सदस्यांनी पाठिंबा दिला आणि अवघ्या चार पाच दिवसात कार्यक्रमाचे देखणे नियोजन केले.

दिनांक २० मार्च रोजी, संध्याकाळी बरमगावात माझे व्याख्यान पार पडले. ग्रामस्थांना शिवचरित्रातले आजपर्यंत न ऐकलेले पैलू उलगडून सांगितले एवढेच नाही तर गावच्या आणि गावातील नव्या पिढीच्या भविष्यासाठी मौलिक विचार मांडले. व्याखान संपल्यावर सुमारे अर्धा तास माझ्या सभोवतालची गर्दी हटली नाही. प्रत्येकजण हातात हात घेऊन व्याख्यानाबद्दल प्रतिक्रिया देत होता. सेल्फीसाठी पोरांची झुंबड उडाली होती. लोकांच्या चेहऱ्यावरचे समाधान पाहून बालाजीच्या चेहऱ्यावर उमटलेले विजयी हास्य माझ्यासाठीही जिंकल्याची निशाणी होती.

हे सगळं मी का सांगतोय ? तर बालाजीने सुमारे सात वर्ष मला त्याच्या डोक्यात ठेवले, माझा विचार पोसला आणि संधी मिळताच त्या संधीचे सोने केले. आज गावातील प्रत्येक नागरिक बालाजीजवळ व्याख्यानाचे कौतुक करतोय. गावाला  चांगले विचार मिळाल्याने गावकरी समाधानी आहेत याचे सारे श्रेय बालाजीला जाते. जोवर अशा एका विचारशील युवकांच्या मेंदूत आमचं वास्तव्य आहे तोवर हजारो मेंदूत शिवचरित्र रुजवण्याची प्रक्रिया सुरूच राहील.

विशाल गरड
२२ मार्च २०२२

आज भेटलो रायरीला

कादंबरी १९ फेब्रुवारीपासूनच वाचकांसाठी उपलब्ध झाली आहे तरीही अजूनपर्यंत माझ्या हातात माझ्या हक्काची प्रत आली नव्हती. फेब्रुवारीमध्ये व्याख्यानामुळे व्यस्त तर मार्च मध्ये बोर्ड परिक्षेमुळे व्यस्त त्यामुळे कादंबरी आणायला जायलाही वेळ नाही मिळाला. या साहित्यरूपी लेकराला जन्म दिल्यापासून ना त्याला कवटाळले, ना कोड कौतुक केले. पण आज अखेर ती इच्छा पूर्ण झालीच. न्यू एरा पब्लिशिंग हाऊसच्या ऑफिसमधून लेखकासाठीच्या प्रती आज घरपोच मिळाल्या.

तसं तर सर्व वयोगटाला वाचण्यासारखी ही कादंबरी आहे पण नुकतंच तारुण्यात पाऊल ठेवलेल्या, राजकिय महत्वकांक्षा बाळगणाऱ्या शिवभक्तांना ही कादंबरी वाचण्याचा माझा आग्रह असेल. सध्याच्या सामाजिक आणि राजकीय परिस्थितीला सामोरे जाताना या कादंबरीतला कंटेंट डोक्यात असायला हवा. कादंबरीच्या नावावरून आणि मुखपृष्ठावरून जरी 'रायरी' ऐतिहासिक वाटत असली तरी यात गावकुसातील सामान्य शिवभक्तांची गोष्ट सांगितली आहे.

रायरीचे प्रोमोशन अजून सुरू केले नाही पण आता कादंबरी हातात आल्याने त्याला बळ मिळेल. कादंबरी जनमानसात पोहोचण्याची प्रक्रिया तशी लांबच असते हे मी जाणतो तरीही अल्पवधित तिने शेकडो घरांच्या कपाटात स्थान मिळवल्याने मी समाधानी आहे. यापुढेही 'रायरी' जास्तीत जास्त लोकांनी वाचावी यासाठी एक लेखक म्हणून मी प्रयत्न करीत राहील  बाकी जोपर्यंत महापुरुषांना विचारांतून जिवंत ठेवण्याचा विषय येत राहील तोपर्यंत रायरीचा उल्लेख होत राहील.

कादंबरी : 'रायरी'
लेखक : विशाल गरड
प्रकाशक : न्यू एरा पब्लिकेशन, पुणे
मुखपृष्ठ चित्र : रत्नदीप बारबोले
पृष्ठे: २४३
मूल्य : २५० ₹
कादंबरीसाठी संपर्क : 8999360416, 8888535282