मिशा ©

तारूण्यात आल्यानंतर मिसरूट फुटलं की जाणतं झाल्याची भावना येते. लहान आसताना कधी एकदा मिशा येतात याची भारी हौस असते. मला सुद्धा दाढी मिशाची खुपच हौस होती. त्यात मिशा भरीव पिळदार आणि दाढी फुल असायला पाहिजे असे जणु स्वप्नच होते. लवकर दाढी यावी म्हणुन गुळगुळीत गालावर ब्लेडचा खोऱ्या फिरवणारे कित्येक मित्र मी पाहिले आहेत. परंतु माझी स्वप्नपुर्ती मात्र हे असले कोणतेही गावठी नुक्से न वापरताच झाली. गुणसुत्रातुन मिळालेलं हे वैभव पुढे मी रूबाबात टिकवूनही ठेवलं

मी अकरावीत असताना एकदा आयडी फोटो काढताना मिशा ठळक दिसाव्या यासाठी त्याला थोडं पाणी लावलं होतं. काॅलेजच्या गॅदरिंगला मिशा आणि दाढी काळ्या बाॅलपेन ने जोडायचो. आज हे सगळं आठवलं की हसू येतं पण खरंच खुप जणांना असा अनुभव असतो. दहावी पर्यंत गुळगुळीत असणारा ओठावरचा भाग आणि हनुवटी अकरावीत भुर्र्या केसांनी वेढू लागली, बारावीत मिशा स्पष्ट दिसायल्या, डिग्रीच्या पहिल्या वर्षात दाढी याय लागली आणि थर्ड यिअरला मग फुल्ल दाढी मिशाचा चेहरा लाभला. विशाल गरड वुईथ दाढी मिशा ही जणु आयडेंटिटीच झाली.

घरच्यांनी जेव्हा माझ्यासाठी मुली पाहण्याचा कार्यक्रम सुरू केला तेव्हा माझा हा असा फुल दाढीमिशांचा अवतार पाहून आई ओरडायची "आरं दोन लेकराचा बाप दिसायला ह्या दाढीमिशानं, कोण पसंद करल रं तुला ?" तेव्हा मी तिला सांगायचो "वुईथ दाढीमिशाच पसंद करावं लागलं तीला, न्हायतर उगं पसंद करण्यापुरतं चिकनं व्हयचं आन् पुन्हा दाढीमिशा राखल्यावर तिला फसवल्यासारखं व्हईल की." माझ्या अशा विनोदी बोलण्याने आई पुन्हा असे प्रश्न नव्हती करत. तसं पहायला गेलं तर दाढी मिशांचा खुप मोठा ईतिहास आहे. अनेक राजघराण्यातली मंडळी व ॠषी मुनी दाढी ठेवायचे हल्ली मात्र फॅशन म्हणुन ठेवतात हा भाग वेगळा.

आज वयाची तिशी गाठली परंतु अजुनही गालाला ब्लेड नाही लावू वाटली हेच माझं दाढीवरचं प्रेम. लग्नातसुद्धा बऱ्याच मित्रांनी दाढी करण्याचा सल्ला दिला परंतु शेवटी आयुष्यातील या महत्वाच्या क्षणी देखील विराच्या परवाणगीने दाढी सोबतच लग्नसोहळा आटोपला. आता काळ्याभोर दाढी मिशात चार दोन चंदेरी तारा चमकू लागल्या आहेत. तारूण्यातून प्रौढत्वाकडची हि वाटचाल आता चाळीशी ऐवजी तिशीतच सुरू झाली याची खंत वाटतेय पण हे आजच्या पिढीत सर्वांसोबत होतंय मी तरी कसा अपवाद राहील; बाकी अती विचार करण्याने वगैरे केस लवकर पांढरे होतात हे जरं खरं असेल तर पन्नाशीच्या आतच आमचाबी मोदी लुक होणार अशी शक्यता वाटतेय.

भुर्री दाढी ते पांढरी दाढी व्हाया काळी दाढी हा प्रवास सर्वांचा सेमच असतो. फक्त यात काहीजण फुल दाढी राखून जगतात, काही क्लिन शेव्ह करतात तर काहीजन हनुवटीवर दाढी आल्यावर फुल दाढी यायची वाट बघतच आयुष्य काढतात.
आजचा हा विषय जरी वेगळा वाटत असला तरी दाढी मिशा राखणारे व काढणारे दोघेही याबद्दल किती जागृक असतात हे कटिंगवाल्यालाच ठाऊक असते. आता असंच लिहित बसलो तर दाढीमिशावर एक पुस्तक तयार होईल कारण प्रत्येकाच्या आयुष्यात यासंदर्भातले अनेक एकशेएक किस्से असतात. तुमच्या अशा जुन्या आठवणींना उजाळा मिळावा एवढाच उद्देश होता. बाकी कुछ भी कहो यारों मुँछो पे ताव मारणे की मजा ही कुछ और होती है...

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : १९ जानेवारी २०१९

गाळ ©

नेहमीच्या वाटेवरून येताना डोंगर उतरत व्हतो. भिमा भऊंनी मोठ्यानं आवाज दिला "अय्य सरंऽऽ...आवं या हिर बघाया, गाळ काढायला चालू हाय" आवतानास मान दिऊन मी हिरीवर थांबलो. वाकून बघितल्यावर डोळं गरगरत्याल यवढी खोल व्हती हिर. गाळ काढल्यामुळं हिरीचं बुजल्यालं झरं मोकळं झालं व्हतं, त्यंचा खळखळणारा आवाज समद्या हिरीत घुमत व्हता सोबतच हिरीत उतरल्याली माणसं क्रेनमदी गाळ भरण्यात आणि मशनीवरची माणसं ती क्रेन वरखाली करण्यात गुतली व्हती. म्या आपलं भिमा भऊ आन् उत्राआप्पा बरूबर चार दुन हिकडल्या तिकडल्या गप्पाट्या मारल्या, पंधरा-ईस परसाखालच्या झऱ्याचं निवळसंग पाणी पिऊन गाडीला किक मारली आन् घरचा रस्ता धरला.

आजचा हा प्रसंग छोटाच पण घरी येईपर्यंत माझ्याबी मनातल्या नव्या झऱ्यातून एक विचार बाहेर पडला की; आपल्या मनातले चांगल्या विचारांचे झरे सुद्धा वाईट विचारांच्या गाळाने बुजुन गेलेले असतात. जसे विहिरीतलं पाणी वरून कितीही स्वच्छ दिसत असलं तरी त्याच्या बुडाशी मात्र गाळ असतोच, तसंच मनाच्या बुडाशी सुद्धा असा वाईट विचारांचा गाळ साचणे नैसर्गिकच असते परंतु आपणही कधीतर अशी गाळ काढणारी पुस्तकरूपी किंवा माणूसरूपी क्रेन आणून मनाच्या बुडाशी साचलेला वाईट विचारांचा गाळ काढायलाच हवा जेणे करून मनातल्या चांगल्या विचारांचे झरे पुन्हा सुरू होतील.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : ०८ जानेवारी २०१९

भुंकणारे कुत्रे ©

काॅलेजला गाडीवर जाताना वाटेतल्या एका कोट्यावरची काही कुत्री भुंकत भुंकत रोज पाठलाग करतात. माझ्या गाडीचा आवाज आला की ती तयारच असतात कान टवकारून. विनाकारण भुंकणाऱ्या या कुत्र्यांचा मी कधी विचारच नाही केला किंवा त्यांना कधी घाबरलोही नाही; उलट ते भुंकत पाठलाग करायले की गाडी जास्त सुसाट चालवायचो. कधी कधी गाडी थांबवून मोठ्याने आर...हाऽऽऽड म्हणलं कि शेपटी मागच्या पायात घालुन ते पळून जायचे. अर्थात त्यांचा पाठलाग त्यांच्या कुंपणापर्यंतच असतो.

त्यांच्या ईलाक्यातुन जर कुणी त्यांच्यापेक्षा जास्त वेगाने जात असेल तर त्यांना ते आवडत नसेल म्हणुनच ते भुंकुण विरोध करत असतात. प्राण्याचे काय आणि माणसांचे काय हा नैसर्गिक गुणधर्म मात्र दोघात सारखाच असतो. आपल्या पाठीमागे भुंकणाऱ्या माणसांकडे आपणही दुर्लक्ष करून आपल्या प्रगतीच्या गाडीचा वेग आणखीनच वाढवायला हवा. अशी कुत्री आपोआप पाठलाग सोडून देतात.

खरंतर हा अनुभव प्रत्येकाने घेतलेला असतोच. मी सुद्धा बऱ्याच दिवसापासुन हे शब्दबद्ध करण्याच्या विचारात होतो परंतु या लेखाला साजेसा फोटो मिळत नव्हता. आज कुत्री मागे लागलेली असताना धाडसाने लाइव्ह कंडीशन सेल्फी घेतला. तो त्वेषाने चालून येत होता मी मात्र त्याच्या वागण्याचा आनंद घेत होतो. आपल्यावरील टिकाकारांचा आणि निंदकांचा राग राग करण्यापेक्षा त्यांच्या तशा वागण्याचा आनंद घेत रहा. आयुष्य खुप सुंदर आहे ते अजुन सुंदर होईल.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : ०४ जानेवारी २०१९

सुगरण ©

आजच्या स्पेशल संडेची सुरूवात चिघळच्या भाजीची भाकरी, ठेसा, आंब्याच्या कैरीची चटणी आणि दही अशा पौष्टिक व रूचकर जेवणाने झाली. अर्थात विराच्या आधी आमच्या मातोश्री जर कधी भाकरी थापत बसल्या तर गरम-गरम पापुडा आलेल्या भाकरीचे चार घास पोटात घातल्याशिवाय कुठे जाऊ देत नव्हत्या. आता लग्नानंतर मातोश्रींसोबत विराचीही भर पडली. मास्टर ऑफ काॅमर्स असलेली विरा चुलीवर भाकऱ्या करण्यात सुद्धा मास्टरच आहे. माझ्या घरात किचन आहे, त्यात गॅस, ईलेक्ट्रिक इंडक्शन वगैरे आहेच पण आईला मात्र चुलीवरच भाकरी करायला आवडते त्यामुळे आमच्या वाड्याच्या मागे चुलीवरच्या स्वयंपाकासाठी विशेष सोय केली आहे. लग्नाआधी आईसमोर असंच बसुन जेवायचो आज विराने तिची जागा घेऊन 'हम भी कुछ कम नही' हे सिद्ध केलंय.

मुलीला सुगरण करण्यासाठी आईची भुमिका महत्वाची असते. माझी विरा 'सुशिक्षित सुगरण' आहे याचे श्रेय आमच्या सासुबाईंना जाते. शिक्षणात मास्टर डिग्री घेऊन स्वयंपाकात सुद्धा मास्टरी केलेली विरा जेव्हा चुलीवर भाकरी करते तेव्हा काटवटीवर फिरणाऱ्या पिठाच्या भाकरीवर तिच्या हातांची पडणारी प्रत्येक थाप प्रेमाचा धपाटा वाटू लागते आणि हातातल्या पिठाच्या गोळ्याला आकार देता देता आपसुकच ती संसारालाही आकार देत असल्याची प्रचिती होते. मुळात चुलीवर स्वयंपाक करणे मोठे जिकिरीचे काम. गॅस बटनावर कमी जास्त करता येतो पण चुलीवर मात्र एक भाकर काटवटीवर थापता-थापता दुसरी भाकर तव्यावर भाजत असते या दोन्हीकडे लक्ष देत-देत गरजेनुसार जळतं सरपन चुलीतुन आतबाहेर करणे व फुकारीने जाळ फुंकणे ही क्रिया समांतर सुरू ठेवावी लागते. त्यातुनही भाकरी तव्यावर टाकताना हाताला चटका लागणार नाही याचीही विशेष खबरदारी घ्यावी लागते. तेव्हा कुठं दुरडीत भाकर पडते. त्याच भाकरीचा पापुडा काढल्यावर त्यातुन सुगरणीच्या कष्टाचा सुगंध दरवळतो.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : २३ डिसेंबर २०१८

सुखी संसाराचे १२३ दिवस ©

घरात आलेली नवी नवरी जेव्हा घरात रूळून जाते तेव्हा ती खऱ्या अर्थाने मालकिन होते. नवरी, बायको, मालकिन आणि आई असा तीचा प्रवास प्रचंड कष्टाचा आणि तडजोडीचा असतो. रोजचा स्वयंपाक, स्वच्छता, धुणे, भांडी हे सगळं करत करत कुटुंबातील सर्व व्यक्तिंच्या मर्जी सांभाळत तीचं जगणं सरू असतं. सगळ्यांच्या आवडी निवडी सांभाळण्याच्या नादात तीचे स्वतःच्याच आवडी निवडीकडे दुर्लक्ष होते. आपल्या धनसंपत्तीची आणि शरिर संपत्तीची योग्य काळजी घेणारं बायको नावाचं व्यक्तिमत्व स्वतःची काळजी घ्यायचं मात्र विसरून जातं. अशावेळी दैनंदिन संसारिक गोष्टींच्या पलिकडच्या सुखाची तिची अपेक्षा पुर्ण करण्यासाठी नवरा म्हणुन आपणही आपली रोजची कामे बाजुला ठेऊन तिच्यासाठी वेळ द्यायला हवा.

एक, दोन, तीन म्हणता-म्हणता आज विराच्या आणि माझ्या लग्नाला १२३ दिवस पुर्ण झाले. त्याबद्धल मी तीला १९ तारखेच्या पुर्वसंध्येला शाॅपिंग, फिल्म आणि डिनरची ट्रिट दिली. आपल्यासारख्या मध्यमवर्गीय माणसांच्या खुप मोठ्या अपेक्षा नसतातच मुळी बस्स एवढंसं रिचार्ज महिनाभर पुरतं. राहिली गोष्ट वेळेची तरं ती आपोआप कुणालाच मिळत नसते निदान महिनाभरात एकदा तरी बायकोसाठी एवढासा वेळ काढायला हवा. अहो, ती आपल्यासाठी तिच्या आयुष्यातला एवढा मोठा वेळ राखीव ठेवते मग "बिझी शेड्युल" हा अवजडर शब्द खुंटीला टांगुन आपणही चार दोन तास तरी तिच्यासाठी राखिव ठेवायलाच हवे कारण लग्न म्हणजे दोन शरिरांसोबत दोन मनांचं मिलन असतं हे सगळं एकरूप झालं की संसाराची गाडी रस्ता सोडत नाही.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : १९ डिसेंबर २०१८

आहेर ©

आज आमच्या गल्लीतल्या एका शेतकरीकन्येच्या विवाहाप्रसंगी आवर्जुन उपस्थित होतो. त्यांच्या घरासमोरच मंडप टाकला होता. एका गरिब शेतकरी कुटुंबातल्या या मुलीच्या विवाहासाठी मी काॅलेजहून खास वेळ काढून आलो.
शेवटची मंगळअष्टिका झाली की वऱ्हाडाची लगबग जेवणासाठी सुरू झाली आणि काही मंडळी त्याच मंडपात आहेर देण्यासाठी झुंबड करू लागली. कांतीलाल आबा आणि दिपक; आहेर घेण्यासाठी हापश्याजवळच बसले होते. गोरगरिबांच्या लग्नात आहेर स्विकारण्याची तत्परता दाखवणे ही सुद्धा एक सेवाच असते.

काही श्रीमंत मंडळी 'आहेर देणे घेणे नाही' असे अभिमानाने पत्रिकेवर छापतात ते योग्यही आहे परंतु गरिब शेतकरी कुटुंबाच्या अशा लग्नात मात्र आपण आवर्जुन आहेर करायलाच हवा. मुलीच्या बापाने अतिशय काबाडकष्ट करून पै पै गोळा केलेली असते. पोरीच्या सुखासाठी हा शेतकरी बाप त्याच्या आयुष्यातली बहुतांशी मुद्दल खर्च करित असतो अशावेळी आहेर संस्कृतीमुळे त्यांना वऱ्हाडी मंडळींचा थोडाफार आर्थीक हातभार लाभतो.

आजही ग्रामिण भागात लग्नानंतर आहेराची यादी वाचून दाखवण्याची पद्धत असते. कधीकाळी अकरा रूपयाचा आहेर आता महागाईच्या काळात एक्कावन्न रूपयापर्यंत येऊन ठेपलाय अशातही आपला शंभर रूपयाचा आहेर एखाद्याचा संसार उभा करण्यासाठी कारणीभुत ठरू शकतो. म्हणुनच ज्या लग्नात लाखो करोडोंची उधळपट्टी होते अशा लग्नात आहेर देणे आवर्जुन टाळा पण गोर गरिब शेतकरी जर त्याच्या मुलीचे लग्न करत असेल तर त्या लग्नात आवर्जुन आहेर करा.

एकिकडे अंबानीच्या मुलीच्या लग्नाची एक पत्रिका तीन लाख रूपयाची असते. तर दुसरीकडे पोरीचं लग्न उरकण्यासाठी एक शेतमजूर तीस हजार रूपयावर सालगडी म्हणून वर्षभर काम करत असतो. हेच आपल्या भारताचे खरे वास्तव आहे. गरिबी आणि श्रीमंतीतली ही दरी आपण बदलू शकत नाही फक्त योग्य ठिकाणी योग्य वेळी केलेली आपली छोटीशी मदत एखाद्याचे आयुष्य उभा करू शकते हे नक्की.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : १८ डिसेंबर २०१८

शिवरायांचे दैवतीकरण थांबवा ©

शिवाजी महाराज हे छत्रपती होते त्यासोबतच ते एक सर्वसामान्य माणूसही होते. या पृथ्वीवर जन्माला येणारा प्रत्येक माणूस दोन हात आणि दोन पाय घेऊनच जन्माला येतो. यापेक्षा जास्त हात असणारा व्यक्ती आपण माणूस म्हणुन संबोधित नाही तर देव म्हणुन संबोधतो. महापुरूषांना देव करणं वेगळं आणि त्यांना देवासारखं मानणं वेगळं. जर आपण महापुरूषांना देव केलं तर त्यांनी उभारलेले सर्व कार्य चमत्कार होईल. कर्तुत्वाची जागा जेव्हा चमत्कार घेतो तेव्हा महापुरूषांच्या समकालिन पराक्रमाला फक्त उदबत्त्या लावून पुजलं जातं त्याचे अनुकरण वगैरेतर दुरचं राहतं; कारण माणुस माणसाचे अनुकरण करिन देवांचे थोडी करणार.

फेसबुकवर जेव्हा मी सचिन जुवाटकर या चित्रकाराने रेखाटलेले शिवरायांचे चार हात दाखवलेले व देवत्व ग्लोरीफाय केलेले चित्र पाहिले तेव्हा एक चित्रकार म्हणुन त्यांच्या कलेचे कौतुक वाटले पण ते चित्र रेखाटण्यामागचा हेतू मात्र विघातक वाटला. अहो, जुवाटकर शिवरायांनी बुद्धी आणि मनगटाच्या जोरावर उभा केलेल्या स्वराज्याला उगांच चमत्काराचे ठिगळं लावू नका. देवाला देव राहूद्या माणसांना माणूस राहू द्या. चित्रातुन देव रेखाटण्याची एवढीच ईच्छा असेल तर तेहत्तीस कोटी देवांपैकी काहीच देवांची चित्र आपल्याला ठाऊक आहेत. तुमची कलाकारी त्या अज्ञात देवांना चित्र स्वरूपात आणण्यासाठी वापरा त्याचे स्वागतच होईल.

बाकी चित्र हि ठरवूनच काढली जातात. डोळे बंद करून स्वप्नात आलेली एखादी कलाकृती अशी कागदावर उमटली वगैरे वगैरे भंपक असतं. तुमचा मेंदु ज्या विचारांनी पोसला जातो त्याचेच प्रतिबिंब कलेतुन उतरत असते. महापुरूषांची मान्यताप्राप्त चित्रे ही काय नवनवीन प्रयोग करायची साधने नसतात याचे भान असावे. अरे जे आहे ते दाखवा की, तुमची सृजनशिलता दाखवण्यासाठी महापुरूषच बरे सापडतात तुम्हाला. सरतेशेवटी कुणी कोणते चित्र आपल्या घरात लावावे हा ज्याचा त्याचा वैयक्तिक प्रश्न आहे पण आपल्या भिंतीवर आधीपासुनच खुपसाऱ्या देवीदेवतांची चित्रे आहेत त्यातच एक माणसातल्या देवाचे चित्र आहे ते म्हणजे छत्रपती शिवाजी महाराज. या माणसातल्या देवाला आता देव करून त्याचे माणुसपण मारू नका एवढीच विनंती.

माणसांच्या चित्रांना देव करू नका
जिवंत ईतिहासाला आख्याईका म्हणू नका,
गड कोट किल्ले आहेत साक्षीला
शिवरायांच्या कर्तुत्वाला चमत्कार म्हणू नका.

वक्ता तथा लेखक : प्रा.विशाल गरड
दिनांक : १७ डिसेंबर २०१८